Bestaat er een Oesteretiquette? Want hoe eet je oesters eigenlijk? Hoe pak je een oester vast, kauw je erop, of slik je haar gelijk door? Mag ik er wat vocht uitgooien, of is dat niet netjes?
Rond oesters hangt een zweem van mysterie. Dit tweekleppige weekdier met zijn weerbarstige schelp laat zich niet gemakkelijk openen. Het is ook niet zo dat als je vroeger met je moeder naar de supermarkt ging en ze bij de eieren, het brood en de melk een mandje van 12 oesters legde. Oesters waren voor speciale dagen, zoals Kerst of Pasen.
Inmiddels zijn oesters razend populair en kun je geen kooktijdschrift openslaan of er staat een hip oesterrecept in. Ook in restaurants vind je oesters op de kaart. Maar wat als je ze nog nooit gegeten hebt? Hoe weet je dan of je ze lekker vindt, laat staan dat je weet hoe je ze moet eten. Geen zorgen, we hebben voor jou de belangrijkste dingen die je over de oesteretiquette moet weten op een rijtje gezet.
Oesters moet je leren eten; een acquired taste
Kun jij je nog herinneren wanneer jij je eerste slokje wijn nam? Het was niet te vergelijken met een glaasje Ranja, dat zo lekker zoet was. De smaak was niet te herleiden tot iets wat je kende. Zo is dat ook bij oesters. De smaak is zo uniek dat het je bevreemdt. Vooral omdat je in het begin het zilte van de zee proeft, maar naarmate je kauwt er zoete aroma’s naar boven komen. Jonathan Swift zei het al: ‘He was a bold man that first ate an oyster.’
Als je die eerste oester gegeten hebt, neem er dan nóg een. Want één oester, is geen oester. De eerste oester heeft je smaakpapillen wijd open gezet, waardoor je mond bij de tweede oester als het ware de smaken herkent. Doordat je meerdere oesters eet, begin je de smaak te waarderen. De Engelsen noemen dit een ‘acquired taste’, of in goed Nederlands: een aangeleerde smaak.
Geen hapje snot, maar de veelzijdigheid van een parfum
Je maakt jezelf niet populair, en al helemaal niet bij oesterliefhebbers, als je oesters vergelijkt met een hapje snot. Het diskwalificeert je als het ware, want het geeft aan dat je de etiquette niet kent. Als je niet van oesters houdt of op snot vindt lijken, is het volgens de etiquette de bedoeling dat je dat niet uitspreekt. Over eten hoor je niet te zeggen dat het vies is en al helemaal niet over oesters. Okay, ik geef toe ik ben niet helemaal objectief, maar oesters lenen zich ervoor om in poëtische termen benoemd te worden.
Wat je ruikt kun je proeven, de smaak van oesters heeft net zoveel diepgang als van een parfum. Ze kunnen fris, boterachtig, melkig, kruidig, koper, metaal- of juist lavendelachtig zijn. Zacht, stevig, of een goede beet hebben. Naar meloen smaken, aards, ziltig of zoet zijn. Het is de kunst te benoemen wat je proeft, zoals: ‘het zilt doet je tong omkrullen, dan wordt de smaak aards en is de beet stevig, om vervolgens zoete tonen naar boven te brengen.’ Je disgenoten zullen instemmend knikken, tenminste… als ze het ermee eens zijn!
Ruiken mag
Net als wijn terroir heeft, praten we bij oesters over merroir. De smaak komt tot stand door de elementen die invloed hebben op de oester, zoals het aantal zonuren, de ligging in de zee (diep of ondiep), het zoutgehalte van het water en de kwaliteit van de voeding. Net als een glas wijn, gebruik je je neus om de aroma van de oester op te snuiven. Het zal je niet verbazen dat je de zee ruikt, maar hoe vaker je het doet hoe beter je het verschil tussen oestersoorten gaat herkennen.
Een tweede reden dat je aan een oester mag ruiken, is om te bepalen of de oester gezond is. Een heel enkele keer kan het voorkomen dat de oester niet meer leeft en daarom bedorven is. Wees niet bang dat je die zult opeten, want je ruikt het ogenblikkelijk. Als je in een restaurant bent, roep de ober en laat hem de oester gelijk meenemen. Zo blijft je appetijt in tact om de andere oesters te savoureren!
Slurpen, ook dat mag
Al krijg je oesters in een restaurant geserveerd met een vorkje, je mag ze met de hand oppakken en naar binnen slurpen. Als je er geen onsmakelijke geluiden bij maakt, alsof je met mondwater aan het gorgelen bent, is dat prima. Voel jij je meer op je gemak een vorkje te gebruiken, doe dat vooral.
Kauwen is een ‘must’
Dit is een oester etiquette die je in acht moet nemen. De oester in een keer achterover slaan, zoals je in films bij een glas whisky ziet -dat snap ik nog wel, want gut, wat is dat sterk- maar bij het eten van oesters is het een doodzonde. Door een paar keer te kauwen proef je de volle aroma van de oester en ontdek je de veelzijdigheid van de smaak. Bijna altijd is die ziltig om dan verrassend zoet in je mond te worden. Als je iemand adviseert dat te doen, dan hoor je vaak de uitroep “Mmmm, wat is dìt lekker’. Omgekeerd kun je je afvragen als iemand de oester meteen wegslikt en “lekker” zegt, wat er lekker was?
Drink met …Champagne
De juiste wijnkeuze kan zowel de smaak van de wijn als van de oester versterken. Een witte Bourgogne gaat uitstekend met een platte oester, de kalkachtige frisheid van de Bourgogne wordt door de natuurlijke aroma van deze oester geaccentueerd. Andere klassiekers die uitstekend samengaan met oesters, zijn Muscadet en uiteraard Champagne.
Oesters & champagne kennen een lange historie en worden gezien als de ultieme bezegeling van een huwelijk. De mousserende werking van de bubbels geven de oester een extra ‘kick’ zodat de smaak nog beter tot z’n recht komt. Daarnaast geven ze de gasten ook een extra ‘boost’, want er ontstaat een vrolijkheid in het gezelschap die sfeer verhogend werkt en wie wordt daar nu niet blij van!
Citroen en peper mogen
Rauwe oesters worden vaak geserveerd met Tabasco, frambozenazijn met sjalotjes, of zelfs een cocktailsausje. Het is geen klinkende etiquette regel, maar het is niet de bedoeling. Stel nu dat het je eerste oester is, probeer hem dan met paar druppels citroensap of een beetje zwarte peper. Op die manier geef je de oester iets van een twinkel, zonder dat de smaak wordt overschaduwd. Bevalt dat je, dan kun je naar de volgende stap en de oester puur eten. Het zal je verrassen hoe lekker dat is.
Gooi gerust wat vocht uit de schelp
Over dit onderwerp zijn de meningen verdeelt en bestaat er geen voorgeschreven etiquette. Als jij vindt dat er teveel oestervocht in de schelp zit, gooi er dan gerust wat uit. Vooral in het oesterseizoen als de oesters veel voeding hebben gehad, zit er veel vocht in de schelp. Zorg ervoor dat er nog een beetje in blijft zitten, want de zilte smaak zit in het vocht. Je kunt het beschouwen als een bouillonblokje van de zee.
Als je reist naar verre oorden zoals Australië of de Oostkust van de Verenigde Staten, dan bestaat de gewoonte de oesters af te spoelen met water en dan terug te leggen in de schelp. Tja, zo heeft ieder land zijn eigen gewoonte!
De schelp omdraaien als hij leeg is
Ook hier geldt geen voorgeschreven oester etiquette. Je kunt de schelp omdraaien als je wilt, maar het hoeft niet. Als je met vrienden een grote schaal met 24 oesters aan het savoureren bent, is het handig de lege schelp om te draaien, zo zien de anderen in een oogopslag welke schelp nog vol is. Als ze alle 24 omgekeerd liggen, is het tijd voor de volgende ronde!
Ik hoop dat ik je een beetje wegwijs heb kunnen maken in de oester etiquette. Het kijkt allemaal niet zo nauw, de tijden zijn voorbij dat er neergekeken werd op mensen die niet precies weten hoe het ‘hoort’. En ook dat is subjectief. Het allerbelangrijkste is dat je van oesters geniet en dan nog het liefst met anderen, want het samen eten van oesters is een van de mooiste geneugten van het leven.
